Appelleer: wat is het en hoe duurzaam is leer van appels?

Leer gemaakt van appels klinkt misschien als iets uit een futuristisch laboratorium, maar het materiaal bestaat inmiddels echt en wordt gebruikt voor onder meer schoenen, tassen, accessoires, kleding en interieurproducten. Meestal kom je het tegen onder namen als appelleer, apple leather, AppleSkin of apple vegan leather.

Het interessante aan appelleer is dat hiervoor reststromen uit de voedingsmiddelenindustrie kunnen worden gebruikt. Nadat appels zijn verwerkt tot bijvoorbeeld sap of compote, blijven schillen, pulp en vezels achter. In plaats van deze resten uitsluitend als afval- of laagwaardige reststroom te behandelen, kunnen ze worden verwerkt tot grondstof voor een nieuw materiaal.

Dat klinkt ontzettend duurzaam. Toch zit er een belangrijke kanttekening aan het verhaal: appelleer bestaat doorgaans niet volledig uit appels. Voor de stevigheid, flexibiliteit en levensduur worden de appelbestanddelen gecombineerd met andere materialen, waaronder vaak polyurethaan (PU).

Wat is appelleer dus precies, hoe wordt het gemaakt en is het werkelijk een duurzaam alternatief voor dierlijk leer?

Wat is appelleer?

Appelleer is een verzamelnaam voor leerachtige materialen waarin bestanddelen uit reststromen van appels zijn verwerkt.

Een bekend commercieel voorbeeld is AppleSkin. Voor dergelijke materialen wordt onder meer gebruikgemaakt van apple pomace, oftewel appelpulp of appelpulpresidu. Dit is het vaste materiaal dat overblijft nadat appels industrieel zijn geperst en verwerkt.

Deze reststroom kan onder andere bestaan uit:

• appelschillen;
• pulp;
• vezels;
• delen van het klokhuis;
• andere vaste appelresten.

Deze resten bevatten onder andere cellulose. Door het materiaal te drogen en verder te verwerken, kan er een grondstof van worden gemaakt die onderdeel wordt van een leerachtig composietmateriaal.

Het eindproduct kan qua uiterlijk en gevoel behoorlijk op traditioneel leer lijken.

Appelleer is dus niet 100% appel

Dit is misschien wel het belangrijkste om te weten.

Wanneer je leest dat een tas of schoen van ‘appelleer’ is gemaakt, betekent dat niet automatisch dat het materiaal volledig uit appels bestaat.

In veel varianten wordt appelpoeder gecombineerd met polyurethaan (PU). Daarnaast wordt het materiaal meestal aangebracht op of gecombineerd met een textiele onderlaag.

Die onderlaag kan bijvoorbeeld bestaan uit katoen, polyester, gerecycled polyester (rPET) of lyocell.

De precieze samenstelling verschilt per fabrikant en materiaalvariant.

Een actuele AppleSkin-uitvoering wordt bijvoorbeeld aangeboden met een biobased gehalte van 66%, terwijl een andere toepassing een samenstelling vermeldt van 26% appelafval, 38% PU, 20% polyester en 16% katoen.

Daarom kun je eigenlijk niet zeggen:

“Appelleer bestaat voor X procent uit appels.”

Dat percentage moet je per fabrikant en zelfs per specifieke materiaalvariant bekijken.

Waar komen de appels vandaan?

Een belangrijk voordeel van appelleer is dat er in principe geen appels speciaal voor het materiaal geteeld hoeven te worden.

Het uitgangspunt is juist dat er gebruik wordt gemaakt van resten uit bestaande voedsel- en drankenproductie.

Bij het maken van appelsap wordt bijvoorbeeld een enorme hoeveelheid appels geperst. Het sap gaat verder richting het uiteindelijke voedingsproduct, terwijl vaste bestanddelen achterblijven.

Juist die reststroom vormt een interessante grondstof.

Hierdoor concurreert appelleer in principe veel minder met voedselproductie dan wanneer complete appels speciaal geteeld zouden worden om er kleding of tassen van te maken.

Het gaat dus vooral om upcycling van een bestaande reststroom.

Hoe wordt appelleer gemaakt?

De exacte productiemethode verschilt per fabrikant, maar het algemene proces verloopt ongeveer als volgt.

Stap 1: appels worden verwerkt

Het proces begint eigenlijk in de voedingsmiddelenindustrie.

Appels worden verwerkt tot bijvoorbeeld sap, cider of andere appelproducten. Na het persen blijven vaste appelresten over.

Stap 2: de appelresten worden verzameld

De overgebleven pulp, schillen en vezels worden verzameld voor verdere verwerking.

In plaats van deze stroom weg te gooien, krijgt het materiaal daarmee een nieuwe toepassing.

Stap 3: de appelresten worden gedroogd

Verse appelpulp bevat veel vocht en is daardoor niet direct geschikt om in een stabiel materiaal te verwerken.

De reststroom wordt daarom gedroogd.

Stap 4: de gedroogde appelresten worden vermalen

Na het drogen kunnen de appelresten worden vermalen tot een zeer fijn materiaal.

Bij AppleSkin beschrijft de producent bijvoorbeeld een proces waarbij de appelpulp wordt omgezet in zeer fijn poeder.

Dat poeder is gemakkelijker te mengen en te verwerken tot een uniforme laag.

Stap 5: het appelmateriaal wordt gemengd met een bindmiddel

Nu komt een belangrijk onderdeel van het productieproces.

Appelpoeder kun je niet simpelweg samenpersen en vervolgens verwachten dat het dezelfde eigenschappen krijgt als leer. Er is een bindmiddel nodig om een sterk, flexibel en slijtvast materiaal te produceren.

Daarvoor wordt bij verschillende appelleersoorten polyurethaan gebruikt.

AppleSkin beschrijft bijvoorbeeld het mengen van het appelpoeder met watergedragen PU.

PU zorgt onder meer voor samenhang, flexibiliteit en praktische bruikbaarheid van het materiaal.

Stap 6: het materiaal krijgt een textiele drager

De samengestelde laag wordt vervolgens gecombineerd met een ondersteunende textiellaag.

Afhankelijk van het product kan daarvoor onder meer lyocell, katoen, polyester of gerecycled polyester worden gebruikt.

Deze laag geeft het uiteindelijke materiaal extra stevigheid en stabiliteit.

Stap 7: kleur en structuur worden aangebracht

Vervolgens kan het oppervlak worden afgewerkt.

Dat is belangrijk, want appelleer hoeft helemaal niet op een appel te lijken. Het kan juist worden geproduceerd om verschillende leerachtige structuren na te bootsen.

Het oppervlak kan bijvoorbeeld:

• glad;
• mat;
• licht glanzend;
• korrelig;
• fijn gestructureerd;
• grof gestructureerd

worden gemaakt.

Er kunnen bovendien verschillende kleuren en patronen worden aangebracht.

Hierdoor kan het materiaal uiteindelijk verrassend veel weg hebben van traditioneel leer.

Waarom wordt er eigenlijk PU gebruikt?

Dat is een interessante vraag, want juist het gebruik van polyurethaan maakt de duurzaamheidsclaim ingewikkelder.

Appelvezels alleen hebben niet automatisch alle eigenschappen die je van materiaal voor een schoen, tas of meubel verwacht.

Een handtas moet bijvoorbeeld jarenlang kunnen worden geopend, gebogen en gedragen. Schoenen krijgen te maken met duizenden bewegingen, vocht, vuil en slijtage.

Het materiaal moet daarom onder andere flexibel, sterk en relatief slijtvast zijn.

PU helpt om die eigenschappen te bereiken.

Het nadeel is dat conventioneel polyurethaan doorgaans voor een belangrijk deel uit fossiele grondstoffen wordt gemaakt.

Appelleer bevindt zich daardoor eigenlijk ergens tussen volledig plantaardig materiaal en traditioneel synthetisch kunstleer.

Is appelleer vegan?

Appelleer wordt doorgaans ontwikkeld als dierloos alternatief voor traditioneel leer.

Er hoeft geen dierenhuid voor te worden gebruikt. Verschillende commerciële AppleSkin-materialen en producten worden dan ook als vegan aangeboden; AppleSkin wordt bijvoorbeeld als PETA-Approved Vegan vermeld.

Vegan en duurzaam betekenen overigens niet automatisch hetzelfde.

Een materiaal kan volledig zonder dierlijke grondstoffen worden geproduceerd en tegelijkertijd veel fossiele kunststoffen bevatten.

Andersom kan een materiaal een relatief hoog biobased percentage hebben zonder volledig biologisch afbreekbaar te zijn.

Die begrippen moet je daarom los van elkaar beoordelen.

Hoe duurzaam is appelleer werkelijk?

Hier wordt het interessant.

Appelleer heeft absoluut een aantal sterke duurzaamheidsargumenten, maar het is te gemakkelijk om simpelweg te zeggen dat appelleer ‘duurzaam leer’ is.

Groot voordeel: gebruik van een reststroom

Het sterkste argument is waarschijnlijk het gebruik van appelresten uit een bestaande industrie.

Voor deze grondstof hoeven in principe geen extra appels te worden geteeld. Een bestaand bijproduct krijgt een nieuwe economische toepassing.

Dat past goed binnen het principe van een circulaire economie: proberen materialen zo hoogwaardig mogelijk opnieuw te gebruiken.

Minder afhankelijkheid van nieuwe fossiele grondstoffen

Wanneer appelbestanddelen een gedeelte van conventioneel PU vervangen, is er voor dat gedeelte minder synthetische grondstof nodig.

Hoe groter het aandeel appelmateriaal en andere biobased of gerecyclede materialen, hoe interessanter dit potentieel wordt.

Maar opnieuw geldt: kijk naar de daadwerkelijke samenstelling.

Een product met een heel klein percentage appelvezels en verder voornamelijk conventioneel plastic verdient niet automatisch een groot duurzaamheidslabel omdat er ‘apple leather’ op staat.

Geen veeteelt nodig voor het materiaal

Voor appelleer hoeft geen dierenhuid geproduceerd en verwerkt te worden.

Daarmee worden bepaalde milieu- en dierenwelzijnsvraagstukken rond traditioneel leer vermeden.

Hoe groot het uiteindelijke milieuvoordeel is, moet echter via een volledige levenscyclusanalyse worden beoordeeld. Productie, transport, levensduur en afvalverwerking tellen allemaal mee.

Een door schoenenmerk MoEa gepubliceerde LCA voor het door hen gebruikte AppleSkin rapporteert bijvoorbeeld 3,19 kg CO2 per vierkante meter voor AppleSkin tegenover 61 kg voor het dierlijke leer waarmee zij vergelijken. Zulke cijfers zijn interessant, maar gelden voor die specifieke materiaalvariant, methodiek en vergelijking en kun je dus niet automatisch op ieder soort appelleer toepassen.

Is appelleer biologisch afbreekbaar?

Hier ontstaat regelmatig verwarring.

Appels zijn biologisch afbreekbaar. Dat betekent echter niet dat een materiaal waarin appelresten zijn verwerkt dat automatisch ook is.

Wanneer appelpoeder wordt gecombineerd met polyurethaan en bijvoorbeeld polyester, krijg je een composiet van biologische en synthetische bestanddelen.

Je kunt appelleer daarom niet zonder meer behandelen alsof het een stuk fruitschil is dat uiteindelijk vanzelf volledig in de natuur verdwijnt.

Voor consumenten is dit een belangrijk onderscheid.

Biobased is niet hetzelfde als biologisch afbreekbaar.

Biobased zegt iets over de oorsprong van (een deel van) de grondstoffen. Biologisch afbreekbaar zegt iets over wat er onder bepaalde omstandigheden aan het einde van de levensduur met het materiaal gebeurt.

En hoe zit het met recycling?

Ook hier ligt een uitdaging.

Appelleer is vaak een samengesteld materiaal. Je hebt bijvoorbeeld een laag met appelbestanddelen en PU die verbonden is met een textiele drager van polyester, katoen, rPET of lyocell.

Composietmaterialen zijn doorgaans ingewikkelder hoogwaardig te recyclen dan materialen die volledig uit één grondstof bestaan.

Dat betekent dat het circulaire verhaal bij appelleer vooral sterk kan zijn aan het begin van de keten, doordat een reststroom wordt hergebruikt.

Aan het einde van de levensduur blijft recycling een belangrijk aandachtspunt.

Is appelleer hetzelfde als kunstleer?

Niet helemaal, maar er bestaat wel overlap.

Traditioneel kunstleer bestaat vaak uit een textiele drager waarop een kunststoflaag van bijvoorbeeld PU of PVC wordt aangebracht.

Appelleer kan een vergelijkbare opbouw hebben, met als belangrijk verschil dat een gedeelte van het materiaal wordt vervangen door grondstoffen afkomstig uit appelreststromen.

Je zou sommige soorten appelleer daarom kunnen zien als een biobased doorontwikkeling van kunstleer.

Dat klinkt misschien minder spectaculair dan ‘leer gemaakt van appels’, maar geeft technisch gezien een eerlijker beeld van veel huidige producten.

Is appelleer hetzelfde als echt leer?

Nee.

De naam appelleer kan verwarrend zijn omdat het woord ‘leer’ suggereert dat het om dezelfde materiaalsoort gaat.

Traditioneel leer wordt gemaakt van dierenhuid. Appelleer wordt geproduceerd uit een combinatie van plantaardige reststromen en, afhankelijk van de variant, synthetische en/of textiele materialen.

Het zijn dus fundamenteel verschillende materialen.

Appelleer probeert vooral bepaalde gewenste eigenschappen van leer na te bootsen, zoals uitstraling, soepelheid, stevigheid en verwerkbaarheid.

Hoe voelt appelleer?

Hoogwaardig appelleer kan verrassend zacht en soepel aanvoelen.

Producenten kunnen tijdens de afwerking bovendien veel invloed uitoefenen op de uiteindelijke eigenschappen.

Het materiaal kan bijvoorbeeld worden geproduceerd met een glad oppervlak dat lijkt op fijn kalfsleer, maar ook met een duidelijkere korrel.

Daardoor is appelleer geschikt voor verschillende soorten modeproducten.

Waar wordt appelleer voor gebruikt?

De toepassingen worden steeds breder.

Je kunt appelleer onder andere tegenkomen in:

Tassen
Handtassen, schoudertassen, rugzakken en clutches zijn logische toepassingen omdat het materiaal goed in verschillende structuren en kleuren geproduceerd kan worden.

Schoenen
Appelleer wordt gebruikt voor onder andere sneakers en andere schoenen waarbij traditioneel leer anders voor het bovenwerk zou worden toegepast.

Portemonnees en kaarthouders
Voor kleine accessoires is een dunne en relatief stevige uitvoering van het materiaal geschikt.

Riemen en accessoires
Ook kleinere modeaccessoires kunnen met leerachtige appelmaterialen worden geproduceerd.

Kleding
Afhankelijk van de soepelheid en dikte kan het materiaal worden verwerkt in kledingstukken of details daarvan.

Interieur
Leerachtige appelmaterialen kunnen daarnaast worden gebruikt voor bepaalde interieur- en meubeltoepassingen. AppleSkin wordt door de fabrikant zowel voor modeaccessoires als interieurdesign aangeboden.

Wat zijn de voordelen van appelleer?

De belangrijkste voordelen zijn het gebruik van een bestaande reststroom, de afwezigheid van dierenhuid en de mogelijkheid om een deel van conventionele synthetische grondstoffen te vervangen.

Daarnaast is het materiaal veelzijdig. Fabrikanten kunnen verschillende diktes, kleuren en oppervlaktestructuren maken.

Voor ontwerpers is dat interessant. Een nieuw duurzaam materiaal heeft namelijk weinig waarde wanneer het technisch nauwelijks bruikbaar is. Appelleer probeert duurzaamheid en praktische materiaaleigenschappen juist te combineren.

Wat zijn de nadelen?

De naam appelleer klinkt groener dan de samenstelling soms daadwerkelijk is.

Dat is het belangrijkste nadeel om als consument rekening mee te houden.

Afhankelijk van het specifieke materiaal kunnen nog aanzienlijke hoeveelheden PU, polyester of andere synthetische materialen aanwezig zijn.

Daarnaast zijn samengestelde materialen moeilijker te recyclen.

Een ander punt is dat appelleer een relatief jonge materiaalcategorie is. Traditioneel leer kennen we al eeuwen en van hoogwaardig leer weten we dat het bij goed onderhoud tientallen jaren kan meegaan.

Bij innovatieve alternatieven moet de werkelijke levensduur zich deels nog op grote schaal bewijzen.

Appelleer versus dierlijk leer

Welke van de twee duurzamer is, is moeilijk met één universeel antwoord te bepalen.

Appelleer heeft duidelijke voordelen doordat het restmateriaal benut en geen dierenhuid nodig heeft.

Traditioneel leer heeft daarentegen andere eigenschappen. Hoogwaardig leer kan bijzonder lang meegaan, is repareerbaar en ontwikkelt bij gebruik vaak een karakteristiek patina.

Ook binnen beide categorieën bestaan enorme kwaliteitsverschillen.

Een goedkope tas van slecht appelleer die na twee jaar wordt weggegooid, is niet automatisch duurzamer dan een hoogwaardige leren tas die twintig of dertig jaar wordt gebruikt.

Levensduur blijft daarom een essentieel onderdeel van duurzaamheid.

Appelleer versus normaal PU-kunstleer

Deze vergelijking is misschien nog interessanter.

Bij conventioneel PU-kunstleer bestaat de toplaag hoofdzakelijk uit synthetisch materiaal. Bij appelleer kan een gedeelte daarvan vervangen worden door appelreststromen.

Dat levert in potentie een voordeel op: je gebruikt een bestaande biologische reststroom en vermindert de behoefte aan volledig fossiele grondstoffen.

Hoe groot dat voordeel is, hangt opnieuw af van de samenstelling.

Daarom is een appelleer met een hoog biobased gehalte interessanter dan een product waarin slechts een minimale hoeveelheid appelpoeder is verwerkt om een groene marketingclaim te kunnen maken.

Waar moet je als consument op letten?

Wil je een tas, schoen of accessoire van appelleer kopen vanwege de duurzaamheid? Kijk dan verder dan alleen de term ‘apple leather’.

Probeer te achterhalen:

Hoeveel procent is daadwerkelijk biobased?
Een hoger percentage geeft een beter beeld dan alleen de vermelding ‘gemaakt met appels’.

Wat is het aandeel appelrestmateriaal?
Biobased materiaal hoeft namelijk niet uitsluitend uit appels te bestaan.

Welke kunststof wordt gebruikt?
Controleer bijvoorbeeld of PU wordt toegepast en hoeveel.

Waaruit bestaat de backing?
Dat kan katoen, polyester, rPET, lyocell of een combinatie zijn.

Is er een levenscyclusanalyse beschikbaar?
Een goede LCA kan veel meer vertellen dan een algemene duurzaamheidsclaim.

Hoe lang gaat het product mee?
Een duurzaam materiaal heeft weinig waarde wanneer het eindproduct snel kapotgaat.

Kan het product worden gerepareerd?
Repareerbaarheid kan de levensduur aanzienlijk verlengen.

Wat gebeurt er aan het einde van de levensduur?
Vraag je af of het materiaal daadwerkelijk recyclebaar is en of daar in de praktijk ook een recyclingroute voor bestaat.

Appelleer laat vooral zien waar de mode-industrie naartoe kan

Appelleer is misschien nog interessanter als voorbeeld van materiaalinnovatie dan als perfecte vervanger van traditioneel leer.

Het uitgangspunt is namelijk sterk: neem een bestaande reststroom en probeer daar een hoogwaardige nieuwe grondstof van te maken.

Appelschillen en pulp die na de productie van sap, cider of andere voedingsmiddelen overblijven, krijgen daardoor potentieel een tweede leven in schoenen, tassen en andere producten.

Tegelijkertijd is appelleer geen wondermateriaal. Bij veel huidige varianten zijn polyurethaan en andere synthetische materialen nog nodig om voldoende stevigheid, flexibiliteit en levensduur te realiseren.

Daarom kun je appelleer het beste omschrijven als een innovatief, gedeeltelijk biobased leerachtig materiaal op basis van appelreststromen.

De duurzaamheid zit vooral in het benutten van afvalstromen, het verminderen van de afhankelijkheid van volledig fossiele kunstleersoorten en het vermijden van dierenhuid. De volgende uitdaging ligt in het verder verhogen van het plantaardige aandeel, het verminderen of vervangen van fossiele bindmiddelen en het verbeteren van recycling aan het einde van de levensduur.

Juist daarin zit de echte innovatie: niet doen alsof appels nu simpelweg in leer kunnen worden veranderd, maar steeds meer onderdelen van conventionele materialen vervangen door grondstoffen die we eerder als afval beschouwden.